İçeriğe geç
Katusta

Hukuk & Güvenlik

Açık Lisans 3D Model: CC0, CC BY, CC BY-SA Ne Demek?

8 dk okuma

CC0CC BYCC BY-SA123KOŞULSUZATIFATIF + AYNI LİSANS

Kısaca

  • Açık lisans, modeli çizen kişinin herkese baştan verdiği izindir; “ücretsiz” ile aynı şey değildir.
  • CC0 koşulsuzdur, CC BY atıf ister, CC BY-SA atıfa ek olarak değiştirilmiş modelin aynı lisansla paylaşılmasını ister.
  • Bu üç lisansla modeli kendi aracınız için basabilir, dosyayı baskı atölyesine iletebilirsiniz; üçü de ticari kullanıma izin verir.
  • Ticari kullanımı (NC) ya da değişikliği (ND) yasaklayan ve lisansı belirsiz olan modeller kataloğa alınmaz.
  • Lisans bir güvence değildir ve marka haklarını kapsamaz; bu yazı genel bilgidir, hukuki tavsiye değildir.

Ücretsiz bir model dosyasının altında çoğu zaman “CC BY 4.0” gibi kısa bir kod görürsünüz. Bu kod, modeli çizen kişinin size hangi izinleri verdiğini söyler. Bu yazı açık lisans 3D model kavramını sade bir dille anlatıyor: CC0, CC BY ve CC BY-SA neye izin verir, atıf ne demektir ve indirdiğiniz dosyayla neleri yapabilirsiniz.

Açık lisans 3D model ne demek?

Bir modeli çizen kişi, kural olarak çizimi üzerinde hak sahibidir; o izin vermedikçe başkaları dosyayı kopyalayıp dağıtamaz. Açık lisans, yazarın bu izni baştan ve herkese verdiği hazır bir metindir: “şu koşullara uyan herkes modelimi kullanabilir.” Böylece tek tek izin istemeniz gerekmez.

Model paylaşımında yaygın kullanılan açık lisans ailesi Creative Commons’tır (kısaca CC). Lisansın adındaki harfler koşulları gösterir:

  • BY (atıf): modeli paylaşırken yazarını, kaynağını ve lisansını belirtirsiniz.
  • SA (aynı lisansla paylaş): modeli değiştirip paylaşırsanız, değiştirilmiş hâlini de aynı lisansla paylaşırsınız.
  • NC (ticari olmayan): model ticari amaçla kullanılamaz.
  • ND (türetilemez): modelin değiştirilmiş hâli paylaşılamaz.

“Ücretsiz” ile “açık lisanslı” aynı şey değildir. Ücretsiz indirilen bir modelin lisansı yazmıyorsa neye izin verildiği de belli değildir; izin verildiğini varsaymayın. Ücretsiz model ararken lisansın yazılı olması bu yüzden bakılacak ölçütlerden biridir.

CC0, CC BY, CC BY-SA: hangisi neye izin verir?

Katusta kataloğundaki topluluk modellerinde karşılaşacağınız başlıca Creative Commons lisansları şunlardır:

Üç lisans yan yana
LisansAtıfAynı lisans
CC0 1.0Zorunlu değilYok
CC BY 4.0ZorunluYok
CC BY-SA 4.0ZorunluZorunlu

“Aynı lisans”: modeli değiştirip paylaşırsanız aynı lisansı kullanma koşulu. Lisans adları resmî özet sayfalarına bağlıdır.

Model sayfalarında bu lisansların eski sürümlerini de görebilirsiniz (CC BY 3.0, CC BY-SA 3.0). Temel izinler aynıdır; ayrıntı için lisansın kendi metnine bakın.

CC0: koşulsuz

Yazar telif haklarından vazgeçmiştir: dilediğiniz gibi kullanabilir, değiştirebilir, basıp satabilirsiniz; kaynak göstermek zorunlu değildir. (Marka ve patent hakları bunun dışındadır.) Buradaki haklar, yazarın çizimi üzerindeki telif hakkı ve bağlantılı haklarıdır; marka ve patent hakları CC0 kapsamında değildir. Kaynak göstermek zorunlu olmasa da yazarı anmak iyi bir alışkanlıktır: sizden sonraki kişi modelin nereden geldiğini bilir.

CC BY: yazarı belirtin

Yazarı, kaynağı ve lisansı belirtmek koşuluyla ticari kullanım dahil kullanabilir, değiştirebilir ve paylaşabilirsiniz. Temel koşul atıftır; modeli ya da ondan türettiğiniz bir şeyi paylaşırken yerine getirirsiniz.

CC BY-SA: aynı lisansla paylaşın

Yazarı, kaynağı ve lisansı belirtmek koşuluyla ticari kullanım dahil kullanabilirsiniz; modeli değiştirip paylaşırsanız aynı lisansla paylaşmalısınız. Böylece modelin geliştirilmiş sürümleri de açık kalır. Modeli değiştirmeden kullanıyorsanız bu ek koşul sizi pratikte etkilemez.

Yazılım dünyasından gelen lisanslar

Bazı tasarımcılar modellerini kod depolarında, yazılım için yazılmış lisanslarla yayınlar. Katalogda bunları da görebilirsiniz:

  • MIT: Telif ve lisans bildirimini koruduğunuz sürece ticari kullanım dahil serbestçe kullanabilir, değiştirebilir ve dağıtabilirsiniz.
  • Apache 2.0: Telif ve lisans bildirimini koruyup yaptığınız değişiklikleri belirterek ticari kullanım dahil kullanabilir, değiştirebilir ve dağıtabilirsiniz.
  • GPL 3.0: Ticari kullanım dahil kullanabilir ve değiştirebilirsiniz; modeli ya da türevini dağıtırsanız kaynak dosyalarıyla birlikte aynı lisansla dağıtmalısınız.

Bu lisanslar yazılım için yazılmıştır; bir model dosyasına ve ondan basılan parçaya nasıl uygulanacakları her durumda açık değildir. Dosyayı ya da baskısını dağıtacaksanız lisansın kendi metnine bakın.

Atıf pratikte nasıl yapılır?

Atıf, “bu modeli kim çizdi, nereden aldım, hangi lisansla kullanıyorum” sorularının yanıtını modelin yanında taşımaktır. İyi bir atıfta dört bilgi bulunur:

  • modelin özgün başlığı,
  • yazarın adı ya da kullanıcı adı,
  • modelin yayınlandığı kaynağın bağlantısı,
  • lisansın adı ve bağlantısı.

Modelde değişiklik yaptıysanız neyi değiştirdiğinizi de eklersiniz. Katusta model sayfalarında bu bilgiler “Kaynak ve lisans” bölümünde hazır durur; oradaki atıf satırını olduğu gibi kullanabilirsiniz. Aynı bilgi kitaplığınızda ve baskıcınıza ilettiğiniz sayfada da görünür.

Atıf koşulu, modeli ya da ondan türettiğiniz bir şeyi başkalarıyla paylaştığınızda devreye girer: başka bir siteye yüklediğinizde, değiştirilmiş sürümünü yayınladığınızda, baskısını sattığınızda. Parçayı yalnızca kendi aracınız için bastırıp taktığınızda kimseyle bir şey paylaşmış olmazsınız.

Basılı parçanın üzerine yazı kazımanız beklenmez. Atıf, ortama uygun makul bir biçimde yapılır: paylaşım metninde, ilan açıklamasında ya da parçayla birlikte verdiğiniz bir notta.

İndirdiğiniz modelle ne yapabilirsiniz?

Bir araç sahibinin aklına gelen başlıca sorular ve üç lisanstaki yanıtları:

Lisansa göre izinler
Yapmak istediğinizCC0CC BYCC BY-SA
Kendi aracınız için basmakSerbestSerbestSerbest
Dosyayı baskı atölyesine iletmekSerbestSerbestSerbest
Dosyayı kendi kullanımınız için düzenlemekSerbestSerbestSerbest
Dosyayı başka bir yerde paylaşmakSerbestAtıflaAtıfla, lisansı değiştirmeden
Değiştirilmiş modeli paylaşmakSerbestAtıfla, değişikliği belirterekAtıfla, değişikliği belirterek, aynı lisansla
Basılı parçayı satmakSerbestAtıflaAtıfla

Lisansların genel koşullarının özetidir; bağlayıcı olan lisansın tam metnidir. Hukuki tavsiye değildir.

Bu üç lisans da ticari kullanıma izin verir; bu yüzden dosyayı ücret karşılığı çalışan bir baskı atölyesine vermenize lisans engel değildir. Basılı parça satmak isteyenler için ise lisans yalnızca ilk eşiktir: parça orijinal (OEM) parça gibi sunulamaz, güvenlik parçası olamaz ve araç üreticisinin marka haklarına dokunamaz. Bu sınırlar, 3D baskı parçaların yasal durumunu belirleyen genel çerçevenin parçasıdır.

Katalogda “Topluluk modeli” rozeti taşımayan, tasarımcının doğrudan burada paylaştığı modeller açık lisansa değil, Kişisel Kullanım lisansına tabidir: kendi aracınız için basar, dosyayı baskı için atölyenize iletirsiniz; dosyayı paylaşamaz, baskısını satamazsınız. Hangi modelde hangi koşulların geçerli olduğu lisanslar sayfasında yazar.

NC ve ND lisanslı modeller neden katalogda yok?

NC ya da ND koşulu taşıyan modeller de internette ücretsiz bulunur; ama Katusta kataloğuna alınmaz. Katalog yalnızca ticari kullanıma ve uyarlamaya izin veren lisansları kabul eder. Gerekçesi şöyle:

  • NC (ticari olmayan). Bu koşulun sınırı her durumda açık değildir. Dosyayı ücretle çalışan bir atölyeye bastırmak ya da bir işletmenin sitesinde yeniden yayınlamak, sınırın tartışmalı tarafında kalabilir. Kataloğun bu belirsizliği size ve atölyenize taşımaması için NC modeller alınmaz.
  • ND (türetilemez). Bir modeli baskıya uygun hâle getirmek ya da hatasını düzeltmek çoğu zaman dosyada değişiklik gerektirir. ND, değiştirilmiş hâlin yayınlanmasına izin vermez.
  • Lisansı belirsiz modeller. Lisansı hiç yazmayan modeller de alınmaz; izin verildiği varsayılamaz.

Böyle bir modeli kaynağında kendiniz bulursanız, koşullarını kendi kullanımınıza göre sizin değerlendirmeniz gerekir.

Açık lisansın kapsamadığı şeyler

Açık lisans geniş bir izin verir, ama her soruyu yanıtlamaz:

  • Güvence vermez. Açık lisanslar modeli “olduğu gibi” sunar: yazar, modelin aracınıza uyacağına ya da sağlam olacağına söz vermez. Sayfasında aksi yazmıyorsa ekibimiz de modeli araçta denememiştir.
  • Yalnızca yazarın kendi haklarını kapsar. Lisans, modeli çizen kişinin çizimi üzerindeki haklarıyla ilgilidir. Araç üreticisinin markası, logosu ve tasarım hakları bunun dışındadır; açık lisanslı bir modele logo eklemek bu yüzden serbest hâle gelmez. Lisans, modeli yayınlayan kişinin gerçekten hak sahibi olduğunu da kanıtlamaz.
  • Güvenlik sınırını değiştirmez. Lisansı ne olursa olsun fren, direksiyon, hava yastığı, emniyet kemeri ve yakıt sistemi parçaları basılmaz: yasaklı parçalar.

Modelin yazarıysanız

Modelinizin burada yer almasını istemiyorsanız, atıfta bir hata gördüyseniz (ad, bağlantı, lisans) ya da lisansı değiştirdiyseniz bildirim formunu kullanın. Kaldırma ve düzeltme istekleri 48 saat içinde incelenir. Açık lisansınız izin veriyor olsa bile kaldırma isteğiniz gerekçe sorulmadan yerine getirilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Katusta üzerindeki modeller orijinal (OEM) parça değildir; güvenlik açısından kritik parçalar katalogda yer almaz.

Sık sorulan sorular

CC BY lisanslı bir modeli bastırıp satabilir miyim?

CC BY ticari kullanıma izin verir; yazarı, kaynağı ve lisansı belirtmek koşuluyla baskısını satmanıza lisans engel değildir. Parçayı orijinal gibi sunmamak, güvenlik parçası satmamak ve marka haklarına uymak ayrıca sizin sorumluluğunuzdadır. Bu genel bilgidir, hukuki tavsiye değildir.

Parçayı yalnızca kendi aracım için bastırıyorsam atıf yapmam gerekir mi?

Atıf koşulu, modeli ya da ondan türettiğiniz bir şeyi başkalarıyla paylaştığınızda devreye girer. Parçayı kendi aracınız için bastırıp takıyorsanız paylaştığınız bir şey yoktur. Dosyayı “Baskıcıya ilet” bağlantısıyla gönderdiğinizde kaynak ve lisans bilgisi atölyenin gördüğü sayfada zaten yer alır.

CC0 ile CC BY arasındaki fark nedir?

İkisi de kullanmaya, değiştirmeye ve ticari kullanıma izin verir. Fark atıftadır: CC BY’da modeli paylaşırken yazarı, kaynağı ve lisansı belirtmeniz zorunludur; CC0’da böyle bir zorunluluk yoktur.

Yazar lisansı sonradan değiştirirse ne olur?

Creative Commons lisansları geri alınamaz biçimde verilir: yazar modeli kaldırsa ya da yeni sürümlerini farklı bir lisansla yayınlasa bile, modeli açık lisansla edinmiş olanlar, koşullarına uydukları sürece o lisansla kullanmayı sürdürebilir. Yazar modelinin burada yer almasını istemezse model yine de yayından kaldırılır.

NC lisanslı bir modeli kendi aracım için bastırabilir miyim?

Kendi yazıcınızda, kendi aracınız için basmak genellikle ticari olmayan kullanım sayılır. Ücretle çalışan bir atölyeye bastırmanın bu koşula uyup uymadığı ise her durumda açık değildir; emin değilseniz yazara sorun. Bu tür modeller kataloğumuzda yer almaz.

İlgili yazılar